Örgütlü Suç ve Mali Suçlar: İspat, Malvarlığına El Koyma ve Tedbirler
Normatif çerçeve: örgüt, aklama, müsadere
Örgüt (TCK m.220): “Suç işlemek amacıyla örgüt kurma, yönetme, örgüte üye olma” fiilleri bağımsız suç tipleridir; üyelik, yöneticilik, yardım ve örgüt adına suç işleme hükümleri fıkralar halinde düzenlenir. 2020 değişikliği sonrası üyelik cezası aralığı ve artırımlar LEXPERA konsolide metinde güncel görülür.
Aklama (TCK m.282): Suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini (öncül suç gelirini) “kökenini gizleyerek/maskeleyerek” işleme tabi tutmak, devretmek, bulundurmak aklama suçunu oluşturur; madde gerekçesi aklamanın ekonomik sisteme meşruiyet görüntüsüyle sokulmasını açıklar.
Müsadere (TCK m.54–55): Eşya müsaderesi (m.54) ile kazanç müsaderesi (m.55) güvenlik tedbiridir; kazanç müsaderesinde suçtan elde edilen menfaat mağdura iade edilemiyorsa müsadere mümkündür ve ölçülülük ilkesi önemlidir.
AML rejimi (5549): Suç gelirlerinin aklanmasının önlenmesine ilişkin usul–esaslar, yükümlülükler ve yaptırımlar 5549 sayılı Kanun ve ikincil düzenlemelerde yer alır; MASAK şüpheli işlem bildirim (ŞİB) rehberleri yükümlü gruplarına göre süreçleri ayrıntılar.
Örgütlü yapı ve mali suç ilişkisi: unsurlar ve pratik kriterler
Örgüt için “hiyerarşik yapı, süreklilik, üye sayısı ve araç–gereç elverişliliği” kriterleri doktrin ve içtihatlarda vurgulanır; örgütün faaliyetleri çerçevesinde dolandırıcılık, aklama, sahtecilik, rüşvet gibi ekonomik suçlar işlendiğinde hem TCK m.220 hem de ilgili suçtan ayrı ayrı sorumluluk doğar (m.220/4). Uygulamalı şerhler ve Yargıtay özetleri bu ayrımı istikrarlı biçimde işler.
İspat mimarisi: finansal iz, dijital delil, MASAK verisi
Örgütlü mali suçlarda delil, mali akış + iletişim/dijital iz + hukuki belgeler üçgeninde inşa edilir. Banka–finans kayıtları, POS ve swift çıktıları, kripto cüzdan zincir izleri; IP–kullanıcı ajan–zaman damgası logları ve şirket içi karar/ihale belgeleri birlikte değerlendirilir. MASAK’ın ŞİB rehberleri tipoloji–gösterge setleriyle savcılığa erken veri sağlar; 5549’a göre bildirim ve kimlik tespiti ihlallerinin idari–adli yaptırımları vardır.
Malvarlığına el koyma: hangi hâllerde, hangi mallara?
Genel elkoyma (CMK m.127): Hâkim kararı esastır; gecikmesinde sakınca varsa savcı/kolluk işlemi 24–48 saat içinde hâkim onayına sunulur.
Taşınmaz, hak ve alacaklara elkoyma (CMK m.128): Somut delillere dayanan kuvvetli şüphe halinde şüpheli/sanığa ait taşınmazlara, araçlara, banka hesaplarına, hak ve alacaklara, kıymetli evraka, şirket paylarına, kiralık kasa mevcutlarına ve diğer malvarlığı değerlerine el konulabilir; gerektiğinde idare için kayyım atanabilir (m.128/10 → m.133 kıyasen). BDDK/SPK/MASAK gibi kurumlardan suçtan elde edilen değere ilişkin rapor alınması usulü hükme bağlanmıştır.
Katalog suç bağlantısı: m.128/2, elkoymanın uygulanabileceği suçları listeler; dolandırıcılık (TCK 157–158), hileli iflas, parada sahtecilik, örgüt (TCK 220), zimmet–irtikap–rüşvet gibi mali suçlar listede yer alır. Bu, mali suçlarda hak ve alacaklara yönelen elkoymanın dayanağını oluşturur.
Şirket yönetimine kayyım (CMK m.133): Suçun bir şirket faaliyeti çerçevesinde işlendiğine dair kuvvetli şüphe varsa ve maddi gerçeğin ortaya çıkarılabilmesi için gerekliyse, hâkim/mahkeme şirket işlerinin yürütülmesine ilişkin kayyım atayabilir; karar kapsamı (onay şartı veya yetkilerin devri) açıkça gösterilir, tedbirin sona ermesi CMK 133/2 rejimine tabidir.
Müsadere ile elkoymanın ayrımı ve birlikte kullanımı
Elkoyma koruma tedbiridir; geçici tasarruf kısıtlamasıdır. Müsadere ise mahkûmiyetle hükmedilen güvenlik tedbiri olup eşya (m.54) veya kazanç (m.55) üzerinde uygulanır. Yargıtay, kazanç müsaderesi için suçtan elde edilen menfaatin somut delille ortaya konulmasını ve iadenin mümkün olmamasını arar; ölçülülük ilkesine özel vurgu yapılır.
Uygulamada adım adım: savcılık–mahkeme önünde ispat
Soruşturmada, CMK 128 kapsamı için kuvvetli şüphe ve somut delil standardı aranır; BDDK/SPK/MASAK raporları ile finansal analizler, şüpheli transfer–şirket payı–kasa içeriği gibi kalemlere yöneltilen elkoymayı destekler. Kovuşturmada, örgüt (TCK 220) bağı ve aklama (TCK 282) yönünden menfaat akışı, aracı (mule) hesaplar ve zincir izleriyle şematize edilerek sunulur. MASAK tipolojileri, “parçalama–katmanlama–bütünleştirme (placement–layering–integration)” akışını vaka bazında görünür kılar.
Savunma ve itiraz: ölçülülük, ilgililik, süre
Elkoyma kararlarına itirazda ilgili malvarlığının suçtan elde edildiğine/finanse ettiğine dair bağın zayıflığı, orantısızlık ve mülkiyet hakkına gereksiz müdahale vurgulanır; özellikle üçüncü kişilerin zilyetliğindeki değerler için CMK 128/1 cümlelerinin sınırları ve pay–paydaş etkileri tartışılır. Şirketlere kayyım atamasında gerekli olma kriteri ve kapsamın daraltılması talepleri, güncel öğretide öne çıkar.
Uygulama: Mali Suçlarda Örgüt Kurgusu
Finansal iz: Banka ekstresi, swift/POS, kripto zincir analizi, lehtar–gönderen eşleştirmeleri.
Dijital iz: IP/UA logları, e-posta başlıkları, platform içi loglar, zaman damgaları.
Kurumsal dosya: Yönetim kurulu kararları, sözleşmeler, fatura–irsaliye–depo kayıtları.
MASAK hattı: ŞİB çıktıları, yükümlü kontrolleri, kimlik tespiti dosyaları, teyit yazışmaları.
Hukuki çapa: CMK 127–128 kararları, 133 kararı (varsa), TCK 54–55 müsadere talepleri.
Kaynak yol haritası ve tipolojiler için MASAK ŞİB rehberleri ve 5549 sayılı Kanun sayfalarına bakınız.
Sonuç: üç ayaklı strateji
Örgüt–mali suç kombinasyonunda başarı, (i) kanuni çerçevenin doğru tipte kurgulanması (TCK 220–282, TCK 54–55), (ii) CMK 127–128–133 tedbirlerinin gerekli–orantılı uygulanması ve (iii) MASAK/şüpheli işlem verileriyle desteklenen mali–dijital iz mimarisinin eksiksiz sunulmasına bağlıdır. Katalog suç listesi (CMK 128/2) ve kurumsal rapor zorunluluğu, özellikle hak ve alacaklara elkoyma ile şirket kayyımlığı dosyalarında belirleyici olacaktır.
