VUK 359’da Güncel Delillendirme ve E-Belgelere Yaklaşım
Suç/fiil tanımı ve ayrımın hukuki temeli
213 Sayılı Vergi Usul Kanunu m.359, vergi kaçakçılığı suçlarını düzenlemekte; sahte belge “hiç gerçekleşmeyen bir işlem varmış gibi belge düzenlenmesi/ kullanılması”, muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge (MİYB) ise “gerçek bir işlem olmakla birlikte miktar, tür veya taraf gibi unsurların gerçeğe aykırı gösterilmesi” olarak kabul edilmektedir. Bu ayrım, ceza hukuku yaptırımı yanında idari vergi ziyaı yaptırımlarıyla birlikte yürümektedir (VUK m.341, m.344).
E-belge çağında delil standardı
E-fatura/e-arşiv/e-irsaliye ve e-defter beratı gibi elektronik kayıtların zaman damgası–mali mühür–hash bütünlüğü, fiilî işlemle lojistik–banka–POS kayıtlarının tarih/konum ve tutar uyumuyla birlikte değerlendirilmelidir. VUK m.253–256 saklama-ibraz, m.148–149 bilgi isteme yetkisi, m.3/B “işlemlerin gerçek mahiyeti” ilkesi uyarınca, salt e-belge varlığı tek başına ispat değildir; fiilî sevk (e-irsaliye yanıtı ve taşıma belgeleri), ödeme izi ve depo giriş/çıkış kayıtları ile zincir kurulmadıkça delil standardı karşılanmamaktadır.
Zincir sorumluluğu ve özen yükümlülüğü
Tedarik zincirinde olumsuz tespitli firmalardan mal/hizmet alımında özen yükümlülüğü aranmakta; fatura bilgileri ve mal/hizmetin fiilî varlığı yanında vergisel kapasite–personel–depo–nakliye göstergelerinin kontrolü beklenmektedir. Maliye açısından amaç, zincir temizliği ile kredi KDV kötüye kullanımını engellemektir; mükellef açısından savunma, kabul edilebilir ticari özenin belge–delil seti ile gösterilmesi üzerine kurulmalıdır. Aksi hâlde özel usulsüzlük (VUK m.353) ve zıya telafisi yanında m.359 hükümleri devreye girebilmektedir.
SSS
Sahte–MİYB farkı nedir? — Sahte belgede ticari işlem hiç yoktur; MİYB’de işlem vardır, içerik yanıltıcıdır (VUK m.359).
E-belge tek başına yeterli delil midir? — Hayır; fiilî sevk–ödeme–depo gibi kayıtlarla zincir kurulmalıdır (VUK m.3/B, m.253–256).
Zincir sorumluluğu nasıl yönetilir? — Tedarikçi risk analizi, yerinde doğrulama, lojistik–ödeme eşleştirmesi ve kayıt bütünlüğü.
