Vergi İncelemelerinde Dijital Delil Toplama — e-Defter, e-Belge, e-Yoklama

Vergi incelemesinde “dijital delil”in konumu

Vergi incelemesinin amacı VUK m.134’te “ödenmesi gereken verginin doğruluğunu araştırmak, tespit etmek ve sağlamak” şeklinde tanımlanır. Bu amaçla idare, VUK m.148–149 uyarınca mükelleften ve üçüncü kişilerden bilgi ve belge isteyebilir; güncel uygulamada bu setin önemli kısmı dijital veri ve e-belge çıktılarından oluşur. İnceleme idari nitelikte yürür; ancak fiil ceza hukuku boyutu kazandığında bilişim verilerinin elde edilmesi CMK m.134 güvencelerine tabi adli işlemlere bağlanır.

Dijital delillerin genel çerçevesi

Vergi dosyalarında tipik dijital deliller; e-defter dosyaları, UBL-TR paketli e-belgeler (e-fatura/e-arşiv/e-irsaliye/e-SMM), entegratör logları, banka/POS elektronik ekstreleri, depo/lojistik sistem kayıtları, e-yoklama fişleri ve platform/ERP loglarıdır. Bu verilerde bütünlük (imza/mali mühür–hash), zaman damgası (belge düzenleme–sevk–teslim akışı) ve tutarlılık (belge-mal-para) birlikte aranır. Teknik dokümanlar, şema ve zorunlu alanlar üzerinden doğrulama imkânı verir.

e-Defterin delil vasfı

e-Defter; VUK/TTK gereğince tutulması zorunlu defterlerde yer alması gereken bilgileri kapsayan elektronik kayıtlar bütünüdür. 1 Sıra No.lu Elektronik Defter Genel Tebliği, defterlerin elektronik ortamda oluşturulmasını, mali mühür/elektronik imza ile onay-beratı ve saklama süreçlerini tanımlar. Bu çerçeve, defterin bütünlük ve değişmezlik niteliklerini güçlendirir; incelemede defter-kayıt-belge uyumu e-defter paketleri üzerinden teknik olarak test edilebilir.

e-Arşiv ve e-Fatura paketleri

e-Arşiv/e-Fatura teknik kılavuzları, UBL-TR şema, zorunlu alanlar ve vergi kod listeleriyle standartlaştırılmış içerik sağlar. Paket ve imza doğrulaması tek başına “fiilî işlem”in ispatı değildir; ancak tarih-numara-vergi alanlarının tutarlılığı, sevk/teslim ve ödeme izleriyle eşleştirildiğinde belge değerini yükseltir. İncelemede tipik hatalar; tarih-sevk kopukluğu, vergi/tevkifat kodlamasında uyumsuzluk ve versiyon takipsizliğidir.

e-İrsaliye ve mal hareketi ispatı

e-İrsaliye uygulaması mal hareketinin dijital izini verir. Uygulama kılavuzu, düzenleme ve kabul süreçlerini, lokasyon/altyapı istisnalarını ve zamanlamayı açıklar. İncelemede e-irsaliyeler, depo giriş-çıkışları, taşıma evrakı ve fatura ile birlikte okunarak fiilî teslim ve miktar iddiaları sınanır; belgelerin birbirini teyit etmesi “zincir temizliği” için kritiktir.

e-SMM (Elektronik Serbest Meslek Makbuzu)

e-SMM; serbest meslek kazançlarının elektronik ortamda belgeye bağlanmasını ve GİB standartlarına göre sorgulanabilir olmasını sağlar. Sorgu ve format standartları GİB/eBelge sayfalarında yer alır. İncelemede e-SMM ile ödeme kayıtları (banka/POS) ve mukavele-iş çıktısı eşleştirilerek mesleki faaliyetin gerçekliği test edilir.

e-Yoklama fişi

e-Yoklama; yoklamanın elektronik kayda alınmasını ve e-Devlet üzerinden görüntülenmesini sağlayan uygulamadır. Fiillerin zaman-mekân kaydı, tebligata esas adres/doğrulama gibi tespitler bakımından delil değeri üretir ve mükellef ekranından doğrulanabilir. İncelemede olay kronolojisinin kurulmasında e-yoklama fişleri, diğer kayıtlarla birlikte kullanılır.

İdari–adli ayrımı ve CMK 134 güvenceleri

Vergi incelemesi idari aşamada yürütülür; dijital verilerin kopyalanması/saklanması VUK 148–149 kapsamında bilgi isteme yazılarıyla ilerler. Ancak dosya ceza soruşturmasına evrilirse, bilgisayarlarda arama-kopyalama-elkoyma CMK m.134 şartlarına bağlıdır: imaj alma, hash üretimi, kopyanın şüpheli/müdafiye verilmesi ve işlemlerin tutanağa bağlanması delilin yasaklı hale gelmesini önler.

Uygulama rehberi: ispat zinciri nasıl kurulur?

Önce olay kronolojisini kurun: sözleşme → e-belge düzenleme → sevk/teslim → ödeme. Ardından e-defter kayıtlarını ilgili e-belgelerle eşleştirin; entegratör logları ile UBL-TR paket doğrulamasını ekleyin. e-irsaliye ile depo/lojistik kayıtlarının, e-SMM ile ödeme/mukavele setinin tutarlılığını gösterin. Gerekirse e-yoklama fişini tarih-adres teyidi için kullanın. Ceza boyutu varsa verinin elde edilmesi ve kopyalanmasında CMK 134 prosedürüne sıkı uyun. Bu mimari, “belge-mal-para” üçlüsünü aynı hikâyede buluşturur ve incelemede delil değerini yükseltir.

SSS

Dijital defter ve belgelerin “imza/mühür” doğrulaması tek başına yeterli midir?
Teknik doğrulama bütünlük için gereklidir; ancak fiilî ifa ispatı için sevk/teslim, depo ve ödeme izleriyle olgu eşleştirmesi gerekir.

e-İrsaliye, miktar ve teslim ispatında nasıl kullanılır?
e-İrsaliye, mal hareketinin dijital izidir; depo giriş-çıkış ve taşıma evrakıyla birlikte okunur, fatura ile miktar-tarih tutarlılığı aranır.

e-SMM’nin doğrulanabilirliği ne sağlar?
GİB sorgulama ve format standartları; makbuz–ödeme–mukavele setiyle birlikte mesleki faaliyetin gerçekliğini test etmeye imkân verir.

e-Yoklama fişleri neyi ispatlar?
Yoklamanın zaman-mekân verisini ve mükellefe ilişkin tespitleri; e-Devlet’ten doğrulanabilir fiş, kronoloji kurmada yardımcı olur.

Ceza soruşturmasına geçildiğinde hangi usule uyulur?
Bilgisayarlarda arama-kopyalama-elkoyma CMK m.134 prosedürüne tabidir; imaj, hash ve kopya verme güvenceleri uygulanır.