Tanım, İspat ve Savunma Stratejisi
Kavramsal ayrım ve yaptırım çerçevesi
Sahte belge, gerçekte bir işlem olmadığı hâlde varmış gibi düzenlenen belgeden ibaret olup, MİYB ise mevcut işlemin mahiyet veya miktarını gerçeğe aykırı yansıtan belgeden oluşmaktadır. Dayanak: VUK m.359/a, b.
Bu fiiller, vergi ziyaına sebebiyet veren hallerle ilişkili olarak hapis cezası öngören suç tipleri arasında yer almakta; cezanın alt-üst sınırları ve nitelikli haller madde metninde sayılmaktadır. Dayanak: VUK m.359 (cezai hükümler).
İdarenin, inceleme yetkisi kapsamında ilgili belgeleri isteme, üçüncü kişilerden teyit alma ve zincirleme işlemleri sorgulama araçları bulunmaktadır. Dayanak: VUK m.134 (incelemenin amacı), m.148 (bilgi isteme), m.149 (sürekli bilgi verme).
İspat mimarisi (belge-mal-para tutarlılığı)
Elektronik belgelerin şekli doğrulaması (UBL-TR şema, mali mühür/imza) tek başına fiilî ifayı ispat etmemekte; e-irsaliye, sevk/teslim kayıtları, depo giriş-çıkışları ve banka/POS izleriyle birlikte bütünleşik değerlendirme gerekmektedir. Dayanak: VUK m.3/B (vergilendirmede vergiyi doğuran olayın ve bu olaya ilişkin muamelelerin gerçek mahiyetinin esası), GİB e-belge düzenlemeleri (uygulama tebliğ ve kılavuzları).
İdare, sahte veya yanıltıcı belge şüphesinde, tedarik zincirinin üst/alt halkalarında “malın gösterimi”, “işçilik/kapasite” ve “lojistik tevsik” adımlarını talep edebilmekte; eksiklik halinde delil serbestliği ilkesi kapsamında aleyhe kanaat geliştirebilmektedir. Dayanak: VUK m.134, m.148; VUK m.3/B (ispat ilkesi).
Devlet (Maliye) perspektifi — tipik bulgular
Sevk-fatura tarih kopukluğu, kısa sürede yüksek hacimli ve tek yönlü alış-satış akışları, kapasite/işçilik ile beyanın bağdaşmaması ve ödeme izlerinin nakit-aracı hesaplarda katmanlanması halinde MİYB/sahte belge şüphesi güçlenmektedir. Dayanak: VUK m.3/B; VUK m.148–149 (bilgi toplama ve karşılaştırma yetkisi). Araçlar: KURGAN ve faal diğer risk tarama araçları
İdare, zincir içinde tespit ettiği anomaliyi, karşıt inceleme ve üçüncü kişi yazılarıyla teyit ederek tarhiyata ve gerekli hâllerde suç duyurusuna konu edebilmektedir. Dayanak: VUK m.134, m.148; VUK m.367 (suç duyurusu).
Mükellef perspektifi — savunma araçları
Mükellef, “özen yükümlülüğü” kapsamında tedarikçi doğrulamalarını (adres, faaliyet, kapasite), sevk/teslim olgularını ve ödeme eşleştirmesini zaman damgalı delillerle ortaya koymakta; bu çerçevede zincir temizliğini somutlamaktadır. Dayanak: VUK m.3/B (gerçek mahiyet), m.256 (defter ve belgeleri ibraz yükümlülüğü).
E-defter beratları, entegratör logları ve e-irsaliye kabul kayıtları, fiilî olgularla uyum gösterdiğinde belge değerini artırmakta; ibraz edilmemesi veya çelişki bulunması hâlinde aleyhe yorum riski doğmaktadır. Dayanak: VUK m.253–256 (defter ve belgelerin saklanması ve ibrazı); GİB e-defter tebliğleri.
Sonuç ve yaptırım
Sahte/MİYB tespiti hâlinde, vergi ziyaı, özel usulsüzlük ve VUK 359 kapsamındaki cezai yaptırımlar gündeme gelmektedir; idari ve ceza süreçleri eşzamanlı ilerleyebilmektedir. Dayanak: VUK m.341–344 (vergi ziyaı), m.353 (özel usulsüzlük), m.359 (cezai hükümler), m.367 (ceza muhakemesine intikal).
SSS
E-faturanın varlığı tek başına ispat teşkil etmekte midir?
Şekli doğrulama yeterli görülmemekte; sevk/teslim ve ödeme izleriyle birlikte değerlendirme aranmaktadır. Dayanak: VUK m.3/B; GİB e-belge düzenlemeleri.
Zincir yaklaşımında üçüncü kişilere yazı gönderilmesi mümkün müdür?
İdare üçüncü kişilerden bilgi-belge isteyebilmektedir. Dayanak: VUK m.148–149.
Sahte/MİYB ayrımı niçin önemlidir?
Fiilin niteliği, tarhiyat ve cezai yaptırımın kapsamını değiştirmektedir. Dayanak: VUK m.359/a–b.
