Market-Place Sözleşmeleri
Mesafeli sözleşmeler 6563/2022 Yönetmelik
Marketplace ilişkileri üç katmanda ilerler: tüketici–satıcı (6502), satıcı–platform (sözleşme ve 6563), platform–tüketici (bilgilendirme ve aracılık). 6502 sayılı Kanun ve Mesafeli Sözleşmeler Bilgilendirme notları, cayma ve bedel iadesi sürelerini belirler; cayma bildiriminin ulaşmasından itibaren 14 gün içinde bedel iadesi, tüketicinin de 10 gün içinde malı geri gönderme yükümlülüğü temel eksendir.
6563 sayılı Elektronik Ticaret Kanunu ve “Elektronik Ticaret Aracı Hizmet Sağlayıcılar ve Elektronik Ticaret Hizmet Sağlayıcılar Hakkında Yönetmelik” (23.08.2022), aracı platformların bilgilendirme, kayıt, içerik ve şikâyet süreçlerini ayrıntılandırır; etkin ve adil rekabet vurgusu ile sıralama/indirim gibi pratiklere çerçeve getirir. Satıcı sözleşmelerinde bu yönetmeliğe uygun hükümler kritik önemdedir.
TTK 54–55 ise haksız rekabetin genel çerçevesini çizer: dürüst ve bozulmamış rekabetin korunması, aldatıcı veya dürüstlük kuralına aykırı ticari uygulamaların yasaklanması; özellikle dürüstlük kuralına aykırı reklam ve satış yöntemleri, yanlış/yanıltıcı beyanlar, başkalarının iş ürünlerini kötüleme gibi haller, haksız rekabetin başlıca örnekleridir.
İade ve cayma: süreler, yükümlülük ve sözleşme dili
Tüketici, mesafeli satışta cayma hakkını kullandığında, satıcı 14 gün içinde bedeli iade eder; tüketici ise 10 gün içinde malı iade eder. Platform tarafında, satıcı–platform sözleşmesi cayma akışını ve masrafların kime ait olacağını şüpheye yer bırakmayacak şekilde düzenlemelidir. Politika metinlerinde “iade adresi/taşıyıcı, paket hasar tutanağı, istisna kategoriler” gibi başlıklar açık yazılmalı, tüketici arayüzünde görünür kılınmalıdır.
Satıcı–platform sözleşmesinde “bedel iadesinin zamanlaması”, “kesintiler (komisyon, kargo, hizmet bedeli)” ve “iade edilen ürünün niteliğine göre sorumluluk paylaşımı” ayrıntılandırılmalıdır. Yönetmelikteki bilgilendirme–şikâyet süreçleri ve kayıt yükümlülükleri, uyuşmazlık halinde ispat kolaylığı sağlar.
İtibar puanı ve yorum sistemleri: şeffaflık, veri ve KVKK
Puan/yorum algoritmaları, tüketicinin kararını doğrudan etkiler. E-ticaret yönetmeliği adil rekabet ve şeffaflık amacını vurgular; platformların sıralama, indirim, kampanya ve “öne çıkarma” pratiklerinde objektif açıklamalar sağlaması beklenir. Yanıltıcı puan/yorum manipülasyonu, TTK 55 kapsamındaki dürüstlük kuralına aykırı reklam/satış yöntemi olarak haksız rekabete yol açabilir.
Kullanıcı yorumları ve puanları kişisel veri içerebilir; KVKK uyarınca işleme şartları, amaçla sınırlılık ve veri güvenliği tedbirleri uygulanmalıdır. Anonimleştirme, maskeleme ve silme politikaları ile erişim yetkilendirmesi, KVKK rehberleri ve ilke kararlarıyla uyumlu biçimde tasarlanmalıdır.
Haksız rekabet riskleri: platform pratikleri ve satıcı davranışları
TTK 54–55, aldatıcı ticari uygulamalar ve rakibi kötüleme/yanlış beyan gibi halleri yasaklar. Marketplace bağlamında riskli örnekler: “resmî bayii/mükerrer yetki” izlenimi verilmesi; rakip ürünün itibarsızlaştırılması; gerçekte bulunmayan stok veya yapay indirim kurguları; sahte “en iyi fiyat” iddiaları; yorumların yapay biçimde şişirilmesi veya rakip aleyhine organize olumsuz yorum. Bu pratikler hem haksız rekabet hem de tüketiciyi yanıltma tartışmalarına yol açabilir.
Platformun “sıralama/öne çıkarma” politikalarının açıklanmaması veya gerçekte farklı işlemesi, satıcılar arasında eşit işlem ilkesini zedeleyebilir. 2022 Yönetmeliği’nin adil rekabet ve bilgilendirme hedefi, sözleşmelerde sıralama kriterlerinin özet açıklaması, reklamlı/organik ayrımı, indirim koşulları ve şikâyet hattı gibi maddeleri destekler.
Sözleşme mimarisi
Satıcı–platform sözleşmesine en azından şu başlıklar eklenmelidir: iade/cayma akışı, bedel iadesi ve kesintiler; sıralama/öne çıkarma kriterlerinin çerçevesi; puan/yorum toplama, doğrulama ve moderasyon kuralları; haksız rekabet yasağı ve yaptırımlar; marka–IP ihlallerine hızlı kaldırma prosedürü; KVKK uyum ve veri güvenliği; kayıt saklama ve denetim; ihtilaf çözümü ve uygulanacak hukuk. Bu maddeler, TTK 54–55 ve E-ticaret Yönetmeliği hedefleriyle uyumlu, ölçülü ve şeffaf olmalıdır.
Uyuşmazlık ve delil
Cayma–iade ve itibar puanı uyuşmazlıklarında en güçlü deliller; zaman damgalı işlem kayıtları, iade–teslim kargo verileri, müşteri hizmeti transcript’leri ve moderasyon log’larıdır. Ticaret Bakanlığı’nın mesafeli satış bilgilendirmeleri, iade ve bedel iadesi süreleri açısından referans olarak dosyaya eklenmelidir. Haksız rekabet iddialarında, ekran görüntüleri ve ön/son sıralama verileri ile kampanya koşul kayıtları önem taşır.
SSS
Cayma hakkı kullanıldığında bedel iadesi ve ürünün geri gönderimi için süreler nedir?
Satıcı, cayma bildiriminin ulaşmasından itibaren 14 gün içinde bedel iadesi yapar; tüketici de bildirimi izleyen 10 gün içinde malı iade eder.
Platform, puan/yorumları nasıl yönetmeli?
Sahte/organize yorum ve manipülatif puanlama, TTK 55’e göre haksız rekabet riski doğurur. Moderasyon ve doğrulama kuralları sözleşmede yer almalı; KVKK’ya uygun veri işlenmelidir.
Sıralama ve “öne çıkarma” kurallarını açıklamak zorunlu mu?
2022 tarihli E-ticaret Yönetmeliği adil rekabet ve bilgilendirme hedefi taşır; sözleşmede sıralama/indirim politikalarının şeffaf biçimde açıklanması beklenir.
Rakip ürün aleyhine yapılan yanıltıcı beyanın sonucu nedir?
Dürüstlük kuralına aykırı reklam/satış yöntemleri ve rakibi kötüleme, TTK 55 kapsamındaki haksız rekabet hallerindendir; tespit halinde tazminat ve men kararları gündeme gelebilir.
Yorum verileri KVKK’ya tabi mi?
Kullanıcı adı, sipariş numarası, iletişim/cihaz verileri gibi bilgiler kişisel veridir; hukuki sebep, amaçla sınırlılık ve güvenlik tedbirleri KVKK rehberlerine göre uygulanmalıdır.
