E-Yoklama: İspat Değeri ve 213 Sayılı VUK 134–149 Çerçevesi

Yoklamanın niteliği ve dijitalleşen vergi denetimi

“Yoklama; vergi mükellefiyetine ilişkin olayları araştırmak ve tespit etmek üzere yapılır” (VUK m.127); incelemenin amacı, “ödenmesi gereken vergilerin doğruluğunu araştırmak, tespit etmek ve sağlamaktır” (VUK m.134). E-yoklama ve uzaktan denetim uygulamalarında, coğrafi konum verisi, zaman damgası, fotoğraf/video kayıtları, cihaz logları ve elektronik imza ile oluşturulan tutanaklar, şekli ve maddi ispat vasıtası olarak dosyaya girmekte; bilgi isteme (VUK m.148–149) ve ibraz yükümlülüğü (VUK m.253–256) ile birleştiğinde delil bütünlüğü sağlanmaktadır.

Tutanakların içeriği ve delil standardı

Dijital tutanaklarda tespit edilen olgu, zaman–konum, görevli kimliği, mükellefin beyanı/itirazı ve ek delillerin listesi bulunmalı; elektronik kayıtların değişmezliği hash–zaman damgası ile garanti edilmelidir. Usulsüz düzenlenen tutanaklar ispat gücünü zayıflatmakta; buna karşı mükellef, karşı-delil olarak e-defter beratları, e-irsaliye yanıtları, lojistik–banka kayıtları ve entegratör loglarını sunarak olay örgüsünü yeniden kurabilmektedir.

Maliye ve mükellef açısından uygulama

Maliye açısından e-yoklama, anlık ve konum doğrulamalı veri üretmekte; incelemenin etkinliği artmaktadır. Mükellef için kritik konu, iç prosedür ve kanıt saklama planıdır: yetkili muhatap bildirimi, yerinde teyit imkânı, tebligat–öğrenme kayıtları ve görsel/dijital çıktıların orijinal formatta saklanması, gerektiğinde mahkeme önünde delil zincirini korumaktadır.

SSS

E-yoklama tutanağı tek başına yeterli midir? — Somut olguya göre; ancak tutanak diğer delillerle desteklendiğinde güç kazanır (VUK m.134).
Dijital kanıtların değişmezliği nasıl sağlanır? — Zaman damgası–hash–imza üçlüsü ve orijinal format saklaması.
İbraz edilmezse ne olur? — Özel usulsüzlük (VUK m.353) ve mükerrer 355 bilgi cezası gündeme gelebilir.