İade hakkının kaynağı ve ispatın genel ilkesi
3065 sayılı KDV Kanunu, istisna kapsamındaki işlemler ve indirim yoluyla taşınan yük nedeniyle iade mekanizmasını tanımlamaktadır; kanunun sistematiğinde, “vergiye tabi olmayan veya istisna edilmiş işlemler nedeniyle indirilemeyen vergiler” belirli şartlarla nakden veya mahsuben iade edilebilmektedir (KDVK genel hükümler; KDVK m.32). KDV Genel Uygulama Tebliği (GUT), iade türlerine göre belge setini, başvuru usulünü ve kontrol yollarını ayrıntılandırmakta; ispatın esası “belge–mal–para” tutarlılığı üzerinde kurulmaktadır (KDV GUT, ortak hükümler).
52 Seri No.lu Tebliğ ve eşikler: 50.000 TL kolaylaştırması, İTUS/HİS güncellemeleri
31.10.2024 tarihli 52 Seri No.lu Tebliğ ile, belgeleri tam olan ve 50.000 TL’yi aşmayan iade taleplerinin, belirli şartlarla inceleme/YMM/teminat aranmaksızın yerine getirilebilmesi öngörülmüştür; düzenleme, iade akışının küçük tutarlar bakımından hızlandırılmasını amaçlamaktadır (52 Seri No.lu Tebliğ). Aynı değişiklik paketi, İTUS (İndirimli Teminat Uygulaması) ve HİS (Hızlandırılmış İade Sistemi) hadlerinde artış yaparak sertifikalı mükellefler için teminat yükünü azaltmayı ve süreçleri kısaltmayı hedeflemiştir (KDV GUT – İTUS/HİS bölümleri; 52 Seri No.lu Tebliğ).
Üç yol: vergi inceleme raporu – YMM tasdik raporu – teminat
GUT sistematiğinde iade üç yoldan biriyle sonuçlanmaktadır: (i) vergi inceleme raporu (VİR) sonucu; (ii) YMM tasdik raporu ile iade; (iii) teminat karşılığı iade (sonradan VİR veya YMM ile çözüm). YMM raporu süresinde verilmediğinde, teminatın vergi inceleme raporu sonucuna göre çözüleceği açıkça belirtilmekte, böylece gecikmenin riskleri mükellefe ait olmaktadır (KDV GUT, ortak hükümler; teminatlı iade bölümü). İdare yönünden bu kurgunun amacı, iade ekonomisini hızlandırırken ispat kalitesini düşürmemektir.
İspat dosyasının omurgası: elektronik deliller ve kronoloji
Uygulamada en güçlü dosyalar, e-defter–e-belge (e-fatura/e-arşiv/e-irsaliye) paketleri ile banka/POS izlerinin aynı kronolojiyi anlattığı dosyalardır; Tebliğ, iade konusuna göre yüklenim listeleri, indirilecek KDV listeleri ve ihracat/teslim ispatı gibi alt listeleri zorunlu tutmaktadır (KDV GUT, iade türlerine özgü bölümler). “Şema/versiyon” ve mali mühür/berat bütünlüğü, VUK m.253–256’daki saklama–ibraz ödevinin doğal uzantısıdır; idare, VUK m.148–149 kapsamında üçüncü kişilerden teyit toplayabilmektedir.
Mükellef ve Maliye açısından teminat–YMM–inceleme dengesinin kurulması
Mükellef için soru, nakit akışını gözeterek en hızlı ve güvenli yolu seçmektir: sertifikalı profillerde İTUS/HİS avantajı; kompleks zincirlerde ise YMM raporu ile teknik ispatın güçlendirilmesi tercih edilmektedir. Maliye açısından ise öncelik, iade ekonomisinde hatalı/şaibeli talepleri filtreleyen risk temelli kontrollerin (ör. KDVİRA, zincir analizi) etkin işletilmesidir (KDV GUT; VUK m.134–148–149).
