Vergide Temerrüt Yönetimi (6183 m.48)
Tecilin hukuki niteliği ve amacı: ödeme gücüne uygun bir yol
Kanun koyucu, kamu alacağının tam ve zamanında tahsilini gözetirken, borçlunun ödeme gücüne uyarlanmış bir esneklik de tanımıştır; 6183 m.48 “borçlunun talebi üzerine ve belli şartlarla amme alacağı tecil olunabilir” diyerek vade erteleme ve taksitlendirme kurumunu kurar. Kurumun işleyişi için Yapılandırma Yasaları yürürlüğe konur. Ülkemizde en son yürürlüğe alınan yapılandırma yasası 7440 Sayılı Kanun idi.
Tecilde, alacak ertelenmiş vade planına bağlanır; tecil faizi işletilir ve idare, teminat talep edebilir. Amaç, cebrî icra maliyetini düşürmek ve tahsil güvenliğini korumaktır.
Başvuru koşulları, süre ve faiz–teminat rejimi
Tecil için borçlu, mücbir veya ekonomik zorluk temelli gerekçeli bir talep ile başvurur; idare, borçlunun ödeme gücü–nakit akışı ve mali geçmişini değerlendirerek talebi kabul/ret edebilir. Tecil süresi ve taksit sayısı, idarenin takdirindedir; kanun, tecil faizinin uygulanacağını açıklar ve teminat isteme yetkisini saklı tutar (6183 m.48; m.10–11). Uygulamada banka teminat mektubu ve nakit en yaygın türlerdir; teminatın yetersiz görülmesi hâlinde plan revize edilir veya talep reddedilir.
Tecil–dava ilişkisi ve yürütmenin durdurulmasıyla bağ
Tecil, kural olarak tahsil aşamasındaki alacaklar için gündemdedir; ödeme emri tebliğ edilmiş dosyada tecil talebi, yürütmenin durdurulması yerine tahsil güvenliği sağlayan idari bir alternatiftir. Dava açılmışsa, yargılama tecil kararından bağımsız yürür; ancak uygulanmakta olan cebrî işlemler (haciz/satış) tecil planı nedeniyle ertelenebilir. Mahkemeden İYUK m.27 yoluyla tedbir talep etmek, özellikle temerrüt riski yüksek dosyalarda dava stratejisinin parçası olmaya devam etmektedir.
Taksit bozulması, temerrüt ve sonuçları
Tecil planında taksitlerin süresinde ödenmemesi, temerrüt sayılır; çoğu kararda bir taksidin dahi gecikmesi planın bozulmasına yol açmakta ve cebrî icra kaldığı yerden devam etmektedir. Bu durumda tecil faizi ile birlikte gecikme zammı tartışması, sözleşmesel hükümlere ve idari karara göre şekillenir; 6183 m.51’deki oranlar referans alınır, idare hacze yeniden dönebilir ve teminat nakde çevrilebilir. Mükerrer haciz ve orantısızlık iddiaları, bozulma sonrası yeni icra adımlarında yargısal denetime açıktır.
Maliye ve mükellef açısından stratejik çerçeve
Maliye yönünden tecil, “nakit akışını korurken tahsil güvenliğini teminatla sağlama” aracıdır; gerçekçi takvim ve yeterli teminat şarttır. Mükellef için tecil, “dava–teminat–nakit” üçgeninde maliyet–fayda analizini gerektirir: tecil faizi–teminat maliyeti, olası yürütmeyi durdurma başarısı ve işletme sermayesi etkisi birlikte değerlendirilmelidir. İyi yapılandırılmış bir dosyada, varlık rehni–nakit–banka mektubu karışımı, planın esnek ama güvenli kurulmasını sağlar.
SSS
Tecil için kesin bir taksit sayısı var mı?
Hayır; 6183 m.48 idareye takdir yetkisi tanır, süre–taksit dosyaya göre belirlenir.
Teminat zorunlu mu?
Kanun, teminat istenebileceğini düzenler (m.10–11); uygulamada çoğu dosyada teminat aranmaktadır.
Bir taksit kaçırılırsa ne olur?
Plan genellikle bozulur, cebrî icra kaldığı yerden devam eder; teminat nakde çevrilebilir ve gecikme zammı devreye girer (m.51).
Tecil davası var mı?
Tecil bir idari işlemdir; ret veya eksik/ölçüsüz şart içeren kararlar iptal davasına konu edilebilir, İYUK m.27 kapsamında yürütmenin durdurulması da istenebilir.
