Uzlaşma: Tarhiyat Öncesi – Tarhiyat Sonrası, Süreler, Oranlar
Uzlaşma Kurumu ve Amacı
Uzlaşma, vergi uyuşmazlıklarının idari aşamada çözümlenmesini sağlayan kurumsal bir mekanizma olup; VUK’un ek maddeleri ile detayları Uzlaşma Yönetmeliği ve Tarhiyat Öncesi Uzlaşma Yönetmeliğinde düzenlenmektedir. Amaç, vergi ve cezaların hızla ve kesin olarak tahsilini sağlarken, mükellefin yargıya taşımadan makul bir çözüm bulabilmesine imkân tanımaktır.
Tarhiyat öncesi uzlaşma (TÖU): kapsam ve süreç
TÖU, inceleme aşamasında, henüz tarhiyat önerisi ihbarnameye dönüşmeden önce gündeme gelmektedir. İncelemeyi yürüten birim tarafından uzlaşma daveti veya mükellefin talebi üzerine komisyon nezdinde görüşme yapılır; üzerinde uzlaşılan matrah farkı ve ceza tutarları, sonradan düzenlenecek ihbarnamede uzlaşılan tutarlar esas alınarak kesinleşir. TÖU alan dosyada, aynı kalemler için dava yolu kapalıdır; zira uzlaşma “kesin nitelik” doğurur (VUK ek maddeler; TÖU Yönetmeliği). Maliye açısından bu yol, inceleme sürecini etkin kapatır; mükellef açısından belirsizlik ve yargılama maliyeti azalır.
Tarhiyat sonrası uzlaşma (TSU): ihbarname sonrası idari çözüm
TSU, ihbarnamenin tebliğinden sonra başvurulan ve Uzlaşma Komisyonu önünde yürütülen süreçtir. Üzerinde uzlaşılan vergi ve ceza tutarları kesinleşir; uzlaşılan kalemler yönünden dava açılamaz, uzlaşma sağlanamazsa genel dava süresi içinde yargı yolu açıktır (İYUK m.7–8 süre rejimi ile birlikte). TSU’nun tarihleri, davet/duyuru usulü ve tutanak unsurları Yönetmelikte ayrıntılandırılmıştır.
Cezalarda indirim (VUK m.376) ve uzlaşma ilişkisi
“Cezalarda indirim” kurumu, uzlaşma dışındaki durumlarda; cezanın vadesinde/erken ödenmesi ve dava açılmaması şartıyla uygulanır. Kanun, indirim oranlarını ceza türüne göre belirlemekte; uzlaşma ile 376’nın aynı ceza için birlikte uygulanamayacağını kabul etmektedir (VUK m.376). Mükellef açısından stratejik soru, TSU ile 376 arasında toplam maliyet–zaman kıyaslamasıdır; Maliye açısından hedef, uyuşmazlığı düşük işlem maliyetiyle sonlandırmaktır.
Kanun yolundan vazgeçme (VUK m.379): oran teşviki ve kesinlik
“Kanun yolundan vazgeçme”, ikmalen, re’sen veya idarece tarhiyat sonrası dava açılmış dosyalarda, mükellefin kanun yoluna devamdan vazgeçmesi karşılığında ceza ve/veya vergi üzerinden ilave indirim avantajı sağlayan bir mekanizmadır. Kanun, vazgeçme dilekçesi ve ödeme şartlarıyla kesin sonuç doğuran bir yol kurmakta; bu hâlde dosya yargısal süreçten çekilmekte ve belirlenen indirimli tutarlar üzerinden ödeme yapılmaktadır (VUK m.379). Bu kurum, TSU/376 ile eş zamanlı kullanılmaz; süreçlerin birbiriyle alternatif niteliği vardır.
Süreler, oranlar ve “hangi kalemler uzlaşabilir?”
Uzlaşma başvurusu ihlâl etmeyecek şekilde süre içinde yapılır; TSU’da ihbarname tebliğini izleyen süreçte idarenin belirlediği gün/saate komisyon toplanır. Uzlaşılabilecek kalemler; vergi aslı ve cezalar bakımından Yönetmelikte ayrıntılandırılmıştır. Uygulamada vergi ziyaı cezası ve usulsüzlük cezalarında kayda değer oranlar mümkün olmakla birlikte, kaçakçılık fiilleri (VUK m.359) yönünden idari takdir daha sınırlıdır. Her durumda sonuç, tutanak ile bağlanır ve kesinlik kazanır.
SSS
TÖU ile TSU arasındaki fark nedir?
TÖU inceleme aşamasında, ihbarname öncesi yapılır; TSU ihbarname sonrasıdır. İkisi de uzlaşılan kalemlerde kesinlik doğurur.
Uzlaşma olursa 376 uygulanır mı?
Hayır; aynı ceza için uzlaşma ile VUK m.376 birlikte uygulanmaz.
Dava açtıktan sonra indirime gidebilir miyim?
Evet; VUK m.379 “kanun yolundan vazgeçme” ile yargıdan çekilme karşılığında indirimli ödeme imkânı tanır.
