Nitelikli Dolandırıcılıkta (TCK 158) Dijital Yöntemler ve Delil Sorunları

1) Nitelikli dolandırıcılık: tanım, unsurlar, yaptırım

Temel tip (TCK m.157/1): “Hileli davranışlarla bir kimseyi aldatıp, onun veya başkasının zararına olarak kendisine veya başkasına yarar sağlayan kişi” cezalandırılır. Unsurlar; hile, aldatma, yarar–zarar ve uygun illiyet bağıdır.

Nitelikli hâller (TCK m.158/1): Kanun, aldatmanın etkisini ve toplumsal tehlikeyi artıran özel durumları bentler hâlinde sayar. Uygulamamızda bu çalışmanın odağı özellikle (f) “bilişim sistemlerinin, banka veya kredi kurumlarının araç olarak kullanılması”, (j) “tahsis edilmemesi gereken bir kredinin açılmasını sağlamak”, (k) “sigorta bedeli almak”, (e) “kamu kurum ve kuruluşlarının zararına”, (l) “kendini kamu görevlisi/banka–sigorta–kredi kurumu çalışanı olarak tanıtma” halleridir. Bu bentlerin tam metni ve 2013–2016 değişiklikleri LEXPERA’daki konsolide TCK’da yer alır.

Ceza aralığı: TCK m.158’de temel yaptırım üç yıldan on yıla kadar hapis ve adlî para cezasıdır; (e), (f), (j), (k), (l) bentlerinde alt sınır dört yıl, adlî para cezası menfaatin en az iki katıdır (2016 değişikliği). Birden çok kişiyle işlenirse ceza yarı oranında, örgüt faaliyeti çerçevesinde işlenirse bir kat artırılır (m.158/3).

2) Uygulamada en sık görülen nitelikli dolandırıcılık türleri (karıştırmadan, net ayrım)

Bilişim sistemleri/banka veya kredi kurumları aracılığıyla (TCK m.158/1-f).
– “Phishing/smishing” (oltalama): Sahte bankacılık/e-devlet/e-ticaret sayfaları, sahte mobil uygulamalar ve OTP/2FA manipülasyonu ile kimlik bilgisi veya oturum ele geçirilmesi; Yargıtay uygulamasında 158/1-f olarak nitelendirilir.
– Sosyal medya/e-ticaret “kapora–sahte ilan” kurguları; failin bilişim sistemleriyle kurduğu sahte arayüz ve iletişim kanalı üzerinden menfaat temini 158/1-f kapsamında değerlendirilir.

Kredi tahsisine yönelik hile (TCK m.158/1-j).
– Banka/kredi kurumunu hileyle yanıltarak tahsis edilmemesi gereken krediyi açtırma; Yargıtay 15. CD içtihatlarında (1-j) bendi vurgulanır.

Sigorta bedeli amacıyla hile (TCK m.158/1-k).
– Sigorta tazminatına haksız erişim için kurgulanan sahte kaza/hasar/rapor senaryoları (1-k).

Kamu kurumlarının zararına (TCK m.158/1-e) ve kamu görünümü istismarı (TCK m.158/1-l).
– E-Devlet/kurumsal marka taklidiyle “vergi/ceza ödeme” veya “yardım–sosyal destek” vaadi; kamu kurumlarının zararına sonuçlar doğuran planlar (1-e) ve failin kendini kamu görevlisi ya da banka–sigorta–kredi kurumu çalışanı olarak tanıtması (1-l).

Not: Hangi bendin uygulanacağı hile aracının ve hedef kurumun niteliğine göre belirlenir; Yargıtay, örneğin internet arayüzünün kullanıldığı dosyalarda 158/1-f ile 158/1-g (basın–yayın) ayrımına dikkat çeker.

3) Dijital yöntemler: hilenin işlenişi ve iz kaybettirme adımları

Aldatma akışı (tipik teknikler):
– Alan adı/arayüz taklidi (phishing-kopya domain), sahte uygulama/kimlik doğrulama ekranları, SIM değişikliği ile SMS doğrulama ele geçirme, uzaktan erişim yazılımları veya kötü amaçlı eklentilerle cihaz kontrolü.
– Oturum ele geçirme/2FA aşma sonrası hızlı transfer, mikro-dilimlere bölme, zincirleme hesap/cüzdan kullanımı.
– Mule (aracı) hesaplar, fintech/kripto kanal sıçratmaları ve karıştırma (mixing) benzeri iz dağıtma pratikleri.

Delille ilişkisi: Bu adımlar, log kayıtları, IP–UA verisi, zaman damgaları, bankacılık işlem kayıtları ve zincir üstü transfer izleriyle şematize edilerek ispatlanır; Yargıtay, bilişimin araç olarak kullanıldığı senaryolarda 158/1-f vasfını özellikle vurgular.

4) Mağdur ne yapmalı? (delil ve usul odaklı pratik çerçeve)

Hızlı bildirim: Banka/ödeme kuruluşu ve platform içi şikâyet kanallarına derhal başvuru; bloke/geri çekme süreçlerinin tetiklenmesi. (Uygulama notları, Yargıtay/uygulama yazınından derlenmiştir.)

Dijital delil muhafazası:
– E-posta/SMS/uygulama bildirimleri başlık bilgileriyle saklanmalı; ekran görüntüsü + kaynak kodu/URL kaydı tutulmalı.
– Cihazdan adli imaj alınması; hash değerleriyle tutanaklandırma ve yedek kopya; bulut/barındırma sağlayıcılardan erişim logları talebi.
– Bu işlemler CMK m.134 çerçevesindeki güvencelere uygun yürütülmeli; ölçülülük ve bütünlük korunmalı.

Avukat desteği ve başvuru: Savcılığa şikâyet, şüpheli işlem dökümü ve delil listesiyle birlikte yapılmalı; IP tespiti–log isteme yazışmaları için gecikmesinde sakınca bulunan hâl vurgulanmalı.

5) Faillerin yargılanma usulü ve yaptırım pratiği

Görevli mahkeme: Nitelikli dolandırıcılıkta görevli mahkeme Ağır Ceza Mahkemesidir; uygulamaya ilişkin özet bilgiler (m.158 kapsamı) doktrinde ve uygulama notlarında bu yöndedir.

Soruşturma–iddianame–kovuşturma:
– Soruşturmada dijital delillerin elde edilmesi (CMK m.134), ifade/teşhis ve mali iz çalışması birlikte yürütülür.
– İddianamede aldatma planı, mağdur iradesinin nasıl fesada uğratıldığı ve menfaat miktarı somut delillerle açıklanmak zorundadır.
– Kovuşturmada kast yoğunluğu, yöntem, mağdur sayısı, menfaat düzeyi ve örgüt bağlantısı kişiselleştirme kriteridir; bilişim dosyalarında mahkemeler log bütünlüğü/uzman raporlarına özel önem verir. (Örnek uygulamalar ve karar özetleri için bkz. 15. CD ve diğer daire kararları.)

Ceza aralığı ve artırım/indirim: TCK m.158’in bent ve fıkralarına bağlı ceza aralıkları ve artırımlar yukarıda belirtilen metinde yer alır; örgüt ve çokluk hâlinde artırım (m.158/3) uygulanır.

6) Failler açısından savunma ekseni ve etkin pişmanlık

Savunmanın odak noktaları:
– Hile planına katılım kapsamı, bilişim araçlarına fiilî erişim ve menfaat akışıyla temas; ortak cihaz/IP–yetki aşımı–aracı (mule) rolü iddiaları teknik delillerle sınanmalıdır.
– İyileştirme–zararın giderimi adımları, yargılamanın her aşamasında kayda bağlanmalıdır.

Etkin pişmanlık (TCK m.168):
– Dolandırıcılık suçu için soruşturma aşamasında zarar tamamen giderilirse cezada 2/3’e kadar, kovuşturma aşamasında 1/2’ye kadar indirim mümkündür; kısmi giderimde çoğu durumda mağdur rızası aranır. Anayasa Mahkemesi ve doktrindeki açıklamalar, m.168’in sistematiğini ayrıntılarla açıklar.