Kısa çerçeve: pazaryeri mimarisi, risk ve mevzuat
Pazaryerlerinde çok satıcı–tek arayüz modeli; fatura kesimi, lojistik ve ödeme zincirinde platform–satıcı–alıcı verisinin ayrışmasına yol açar. Bu mimari, sahte/MİYB belge üreten ağların (naylon fatura, hayali ticaret) hızlıca katman oluşturmasına elverişlidir; aklama şemaları genellikle belge–mal–para tutarsızlıklarından beslenir. Türkiye’de 25.12.2024 tarihli değişikliklerle e-ticaret aracı hizmet sağlayıcıları MASAK mevzuatı bakımından “yükümlü” kapsamına alınmıştır; KYC/ŞİB ve kayıt saklama yükümlülükleri doğrudan platformlara da uygulanır.
Güncel tablo: 2023–2025’te basına yansıyan vakalar
Türkiye – geniş ölçekli sahte fatura/ağ operasyonları: İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı koordinesinde 2025 Aralık’ta yürütülen soruşturmada yaklaşık 7 milyar TL tutarında sahte fatura düzenledikleri ve suç gelirlerini akladıkları iddiası ile 43 kişi hakkında gözaltı, akabinde 21 tutuklama kararı açıklandı. (Bu operasyon, sahte belge–aklama kesişiminin son dönem yüksek profilli örneklerindendir.)
AB – çevrim içi ticaret ve elektronik ürün akışında KDV zinciri: Avrupa Savcılığı (EPPO) 2023–2025 döneminde bir dizi katanalı KDV (carousel) dolandırıcılığı dosyasında elektronik ticaret ve sınır aşan lojistik ağlarını hedef aldı. 2023 “Huracán” dosyasında 10.000’den fazla araç üzerinden €38 milyon KDV kaybı; 2025 “Goliath” dosyasında kulaklık vb. elektroniklerde çok katmanlı sahte şirketler ve hawala ağı tespit edildi; İstanbul kaynaklı operasyonel bağlantılara da yer verildi.
İtalya – platform ekosistemi ve lojistikte fatura/işçilik soruşturmaları: 2024 sonunda İtalya’da Amazon’un yerel lojistik birimleriyle bazı kargo şirketlerine yönelik sahte fatura ve vergi/işçilik ihlali iddialarıyla arama ve vergi soruşturmaları yürütüldü. 2025 başında ise FT, İtalya vergi idaresinin Amazon’a KDV kaçırma iddiasıyla dava açtığını bildirdi. (Şirketler iddiaları reddediyor/itiraz ediyor; dosyalar yargısal süreçte.)
Not: Yukarıdaki vakalar, pazaryeri ekonomisi–lojistik–ödeme üçgeninde sahte fatura ve aklama risklerinin yalnızca tek ülkeye özgü olmadığını; AB ve Türkiye’de ceza ve idari araçların eşzamanlı devreye girdiğini gösteriyor.
Tipoloji ve yöntemler: pazaryerinde sahte fatura nasıl çalışır?
Paravan satıcılar ve “döner tabela” hesaplar: Kısa süreli aç/kapat satıcı profilleri üzerinden faturasız/sahte faturalı satış; iade/iptal süreçlerinin kötüye kullanılması; müşteri şikâyetlerinde fatura gönderilmemesi ya da uydurma adres/ünvan izleri. (Kullanıcı şikâyet platformları bu paterni sıkça yansıtır; adli değeri olmasa da uyum için erken sinyaldir.)
Lojistik–fatura kopukluğu: e-irsaliye/teslim kayıtlarının dış kaynak taşıyıcılarla tutarsızlığı; aynı ürün–farklı fatura veya fatura var–mal yok senaryoları; iadelerin “stok dışı” gösterilerek haksız KDV iadesi denemeleri. (EPPO dosyaları, zincirin sınır aşan elektronik ticaret ve depolama kurgularıyla beslendiğini gösteriyor.)
Ödeme–katmanlama: Çoklu ödeme kuruluşu ve aracı hesap kullanımı; e-para/fintech kanallarıyla parçalama; yurt dışına çıkış ve “hawala” katmanı. (EPPO 2025 “Goliath” dosyası.)
MASAK & platform uyumu: 2025 itibarıyla beklenti
KYC ve satıcı doğrulaması: Platformlar, satıcı açılışında gerçek kişi/tüzel kişi tespitini, adres–IBAN–vergi doğrulamasını ve risk puanlamasını güçlendirmelidir. Yeni düzenlemelerle ŞİB (şüpheli işlem bildirimi) yükümlülüğü pazaryerlerine de yayılmıştır; “çok kısa sürede yüksek cirolar, tekrarlayan iade/iptaller, ödeme katmanlaması” gibi sinyaller ŞİB eşiğidir.
Kayıt saklama ve veri bütünlüğü: e-fatura/e-arşiv paketleri (UBL-TR), e-irsaliye, kargo/teslim, POS/banka kayıtları ve entegratör logları aynı dosyada saklanmalı; zincir sorgusunda zaman damgası ve hash bütünlüğü aranmalıdır. (Bu, iade süreçleri ve KURGAN risk analizleriyle de kesişir.)
Savcılık ve vergi idaresi yönü: soruşturma nasıl ilerliyor?
Son dalga soruşturmalarda şüpheliler; hayali ticaret ve sahte fatura üzerinden sağlanan “gelir”i, çoklu şirket–çoklu hesap şemalarıyla dolaştırmakla itham ediliyor. Savcılık açıklamalarında aklamadan (TCK 282) da soruşturma yürütüldüğü açıkça görülüyor. Vergi idaresi tarafında ise zincir analizi ve nihai alıcıdan yukarı denetim yaklaşımı (KURGAN) öne çıkıyor.
Platform ve satıcılar için pratik öneriler
Platformlar: Satıcı açılışında “gelişmiş KYC” (gerçek kişi yüz–canlılık, tüzel kişi MERSİS/ibraz doğrulaması), sahte fatura paternleri için anomali kuralları, iade/iptalde zorunlu belge ve kronoloji kontrolü, ŞİB yazım şablonu ve MASAK.Online süreç eğitimi.
Satıcılar: e-belge–e-irsaliye–ödeme üçlüsünün aynı hikâyeyi anlattığını denetleyin; depolama/lojistik taşıyıcılarda kayıt bütünlüğüne dikkat edin; yüksek hacimli kampanyalarda numara-seri ve zaman damgası uyumunu önceden teyit edin. (Aksi durumda VUK 359 ve aklama şüphesi aynı dosyada tartışılır.)
SSS
Pazaryerlerinde sahte fatura iddiaları hangi delillerle ispatlanıyor?
UBL-TR e-fatura/e-arşiv paketleri, e-irsaliye ve kargo/teslim verileri, POS/banka hareketleri ve entegratör logları birlikte incelenir; belge–mal–para uyumu aranır. (Kamu operasyonlarında da bu zincir kuruluyor.)
Son yıllarda neden daha çok gündemde?
2023–2025’te Türkiye ve AB’de geniş ölçekli operasyonlar ve EPPO dosyaları yayımlandı; pazaryeri ekonomisi ve sınır aşan elektronik ticaret bu ağlara uygun bir zemin sunuyor.
Platformlar MASAK açısından gerçekten “yükümlü” mü?
Evet. 25.12.2024 tarihli değişikliklerle e-ticaret aracı hizmet sağlayıcıları MASAK kapsamına alındı; KYC, kayıt saklama ve ŞİB yükümlülükleri var.
Lojistik şirketlerine yönelik soruşturmalar konuyu etkiler mi?
Etkiler. 2024’te İtalya’da lojistik/kargo ağları ve Amazon’un yerel birimleri vergi/işçilik ve sahte fatura iddialarıyla soruşturuldu; zincirin bir halkasındaki usulsüzlük tüm pazaryeri ekosistemini etkiler.
Hangi içerik kullanıcı şikâyetleri “erken uyarı” sayılır?
Fatura gönderilmemesi, satıcı ad/ünvanının sık değişmesi, iade sürecinde “fatura yok/uydurma” iddiaları—kurumsal ispat sayılmasa da platform içi risk taraması için göstergedir.
