Kara Para Aklama (5549) ile Vergi Suçlarının Kesişimi — VUK 359, TCK 282 ve MASAK Rejimi

Normatif çerçeve: 5549 – VUK 359 – TCK 282 – CMK 128

5549 sayılı Kanun suç gelirlerinin aklanmasının önlenmesine ilişkin usul ve esasları belirler; yükümlülükler, kimlik tespiti ve şüpheli işlem bildirimi (ŞİB) rejimi MASAK tarafından yürütülür.

VUK 359 vergi kaçakçılığı suçlarını düzenler; sahte belge ve muhteviyatı itibarıyla yanıltıcı belge kavramları madde metninde açık tanıma kavuşmuştur. Uygulamada bu fiiller “naylon fatura” tartışmalarının ceza omurgasını oluşturur.

TCK 282 aklama suçunu tipikleştirir: öncül suça dayalı malvarlığı değerini yurt dışına çıkarmak veya gayrimeşru kaynağını gizlemek/meşru göstermek amacıyla işleme tabi tutmak, yahut değeri bilerek satın almak/kabul etmek/bulundurmak/kullanmak yaptırıma tabidir. (m.282/1–2; nitelikli hâller ve tüzel kişiler yönünden güvenlik tedbirleri m.282/3–5). Etkin pişmanlık (cezasızlık) m.282/6’dadır.

CMK 128 ile taşınmaz, araç, banka hesapları, hak ve alacaklar, şirket payları, kiralık kasa gibi değerlere “somut delile dayanan kuvvetli şüphe” halinde el konulabilir; gerekli kurum raporları (BDDK/SPK/MASAK) usulen aranır. Şirket faaliyetleri içinde suç şüphesi varsa CMK 133 kapsamında kayyım gündeme gelebilir.

Kesişim noktası: VUK 359 fiilleri “öncül suç” ve aklama

TCK 282 bakımından öncül suç eşiği, alt sınırı en az altı ay hapis olan herhangi bir suçtur. VUK 359 kapsamındaki kaçakçılık fiilleri bu eşiği aşan cezai suç niteliği taşıdığından, bu fiillerden elde edilen gelirler aklamanın konusu olabilir. Doktrin ve uygulama, aklamanın öncül suçtan bağımsız bir suç olduğunu; failin aynı dosyada hem vergi kaçakçılığı (VUK 359) hem de aklama (TCK 282) yönünden sorumluluğunun doğabileceğini vurgular.

Bu çerçevede, sahte/MİYB belge zinciri ile yaratılan haksız vergi avantajı veya haksız iade gelirleri, klasik “placement–layering–integration” (parçalama–katmanlama–bütünleştirme) akışlarıyla sisteme sokuluyorsa, hem VUK 359’ın çekirdeği hem de TCK 282’nin amaç unsuru birlikte tartışılır. MASAK’ın rehberleri ve HMB çalışma dokümanları, bu tipolojileri somut göstergelerle açıklamaktadır.

Uygulamada tipik kesişim senaryoları (net ayrım)

(i) Sahte belgeyle KDV iadesi → zincirleme transferler:
VUK 359 kapsamında sahte veya MİYB belgeyle oluşturulan yüklenim, iade akışında haksız menfaate dönüşür; ardından fon, çok sayıda aracı hesap, kripto cüzdan ve paravan şirket üzerinden katmanlanır. Bu yapı, TCK 282/1 yönünden gizleme/meşru gösterme amacına işaret eden tipik bir aklama örüntüsüdür.

(ii) Nakit yoğun iş kolu + “çıktı–girdi” dengesizliği:
İşletme defterlerinde “girdi”yi şişiren MİYB uygulamalarıyla vergi matrahı düşürülür; fazladan yaratılan nakit, mule hesaplar ve kripto–fintech kanallarıyla dolaşıma sokulur. Delil; banka/POS, e-belge ve lojistik kayıtlarının çapraz trafiğiyle kurulur.

(iii) Grup içi örtülü aktarımlar + dışa kaçış:
Sahte belge üzerinden grup içi “alacak” yaratma ve bunu yurt dışına transfer ederek m.282/1’teki yurt dışına çıkarma unsurunu doldurma; karşı ülkede paravan varlık devri ile katmanlama. CMK 128 tedbirleri ve MLA talepleri bu dosyalarda kritik olur.

Delil ve ispat: vergi–aklama dosyalarının birlikte yönetimi

Vergi ceza dosyasındaki e-belge teknik paketleri (UBL-TR, imza/mühür), irsaliye/lojistik, depo/lot ve banka/POS kayıtları; aklama soruşturmasında mali iz ve dijital iz kanıtlarının omurgasıdır. MASAK’ın tipoloji ve yükümlülük sayfaları, ŞİB’lerin içeriği ile yüksek risk göstergelerini somutlar. Aklama yönünden amaç (gizleme/meşru gösterme) çoğu kez katmanlama şemaları, zincir üstü ve swift verileriyle ispatlanır.

Soruşturma evresinde CMK 128 gereği kuvvetli şüphe ve kurum raporları aranır; el koyma kararları ilgili sicillere derhâl bildirilerek icra edilir. Şirket odaklı vakalarda CMK 133 kapsamında kayyım tedbiri, yalnızca gerekli ve ölçülü ise uygulanmalıdır.

MASAK yükümlülükleri ve vergi suçlarıyla temas

5549 rejiminde kimlik tespiti, kayıt muhafazası ve ŞİB yükümlülükleri, vergi kaynaklı hile planlarının erken tespiti için kritik bir sensör setidir. Uyum Programı Yönetmeliği, risk yönetimi–izleme–iç denetim ve uyum görevlisi düzenini çizer; yüksek riskli segmentlerde artırılmış tedbirler zorunludur. Vergi kaynaklı aklama şüphesinde güçlü STR (olay anlatımı + belge listesi + akış şeması) hem idareye hem savcılığa değer üretir.

Tedbirler ve haklar: malvarlığına el koyma – itiraz ve ölçülülük

El koyma kararları konu–suç ilişkisi yönünden ilgililik taşımalı; üçüncü kişilerin hakları ve pay/paydaş etkileri gözetilmelidir. Banka hesaplarına, şirket paylarına ve kiralık kasalara yönelik kararlar teknik iletişim araçlarıyla derhâl icra edilir; savunma, orantısızlık ve bağ zayıflığı itirazlarını dayanak kayıtlarla güçlendirmelidir.

Sonuç

Vergi kaçakçılığı (VUK 359) ile aklama (TCK 282) aynı dosyada yan yana değerlendirildiğinde, delil zincirinin hem vergi ispatı hem de aklama amacına dair katmanları eksiksiz kurulmalıdır. 5549 ve MASAK uyumu, ŞİB kalitesi ve CMK 128–133 tedbirlerinin usulüne uygun yürütülmesi, soruşturma ve kovuşturma başarısının belirleyicisidir.

SIKÇA SORULAN SORULAR

VUK 359’daki “sahte” ve “MİYB” ayrımı neden aklama bakımından önemlidir?
Çünkü sahte/MİYB ile yaratılan haksız menfaat, TCK 282’deki gizleme/meşru gösterme amacına konu edilen malvarlığı değeridir; tipolojiler çoğunlukla bu gelirlerin katmanlanması üzerinden ilerler.

Vergi kaçakçılığı dosyasında ne zaman aklama şüphesi doğar?
Haksız menfaatin parçalanarak aracı hesap/kripto/fintech ağlarında katmanlandığı hallerde, vergisel fiil aklama amaçlı işlemlerle tamamlanıyorsa TCK 282 yönünden şüphe güçlenir.

El koyma için hangi şartlar aranır?
CMK 128: somut delile dayalı kuvvetli şüphe + suçtan elde edilen değere dair kurum raporu. Kapsam; taşınmaz, araç, banka hesapları, hak ve alacaklar, şirket payları, kiralık kasa ve diğer değerlerdir.

ŞİB, vergi kaynaklı dosyalarda nasıl değer üretir?
Yükümlü kurumların STR’leri, yüksek risk göstergeleri ve olay akışını somutlayarak hem idari hem adli makamlara “erken veri” sağlar; MASAK rehberleri tipolojileri ayrıntılandırır.

Aklamada etkin pişmanlık (m.282/6) vergi suçlarını etkiler mi?
Aklama yönünden cezasızlık hükmüdür; vergi suçundan bağımsızdır. Zararın giderilmesi ve değerlerin ele geçirilmesine yardım, zamanlama doğru kurgulanırsa aklama kısmında sonuç doğurur.